Panteon Górnośląski znajduje się w podziemiach Archikatedry Chrystusa Króla w Katowicach i został otwarty w 2022 r. Inicjatorem przedsięwzięcia był arcybiskup Wiktor Skworc. Początkowo instytucję współprowadzili: Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego, Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Urząd Miasta Katowice oraz Archidiecezja Katowicka. W 2023 r. podpisano umowę określającą zasady finansowania i organizacji działalności.
Co zmieniła uchwała sejmiku?
Na sesji odbytej 21 września 2026 r. Sejmik podjął uchwałę modyfikującą statut Panteonu, wykreślając z niego jako współprowadzącego resort kultury. Resort wcześniej ogłosił rezygnację ze współprowadzenia w połowie 2025 r., a decyzja ta weszła w życie z końcem 2025 r. W praktyce wykreślenie z statutu formalizuje stan, w którym ministerstwo przestało uczestniczyć w zarządzaniu instytucją. Sejmik wskazał tym samym, że dalsze określenie ról i odpowiedzialności leży po stronie samorządu województwa i innych partnerów.
Jak wygląda finansowanie po rezygnacji ministerstwa?
W zawartej w 2023 r. umowie zapisano, że Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, samorząd województwa i samorząd miejski miały przekazywać na działalność Panteonu po 1 mln zł rocznie do 2027 r., a Archidiecezja Katowicka miała dokonywać wpłat w kwocie 100 tys. zł rocznie. Resort przestał przekazywać swoją część już od 2026 r. Marszałek Województwa Wojciech Saługa ocenił, że rezygnacja ministerstwa zwiększa ciężar finansowy po stronie samorządu i że konieczne będą rozmowy o sposobie pokrywania tych kosztów. Trwają konsultacje dotyczące przyszłych źródeł finansowania i zakresu działalności instytucji.
Jakie cele i kontrowersje towarzyszyły Panteonowi?
W statucie wpisano m.in. upamiętnienie stulecia przyłączenia części Górnego Śląska do Polski oraz stulecia polskiej administracji kościelnej na terenie regionu, a także przypominanie o trzech powstaniach śląskich. Wśród zapisanych zadań znalazły się działania na rzecz popularyzacji wiedzy historycznej o Górnym Śląsku i upamiętnianie osób „zasłużonych dla polskości ziem Górnego Śląska”. Panteon budził od początku zastrzeżenia części środowisk regionalistycznych, które zarzucały mu niepełne przedstawienie wielokulturowej i skomplikowanej historii regionu oraz nadmierne eksponowanie postaci związanych z Kościołem katolickim i polskością.
Czy Panteon prowadzi działalność kulturalną i edukacyjną?
Instytucja nadal organizuje wydarzenia i spotkania. Przykładem jest plenerowe wydarzenie „Sen nocy letniej”, które odbyło się 1 sierpnia 2026 r. na tarasach widokowych Panteonu; adres siedziby to Plebiscytowa 49A w Katowicach, wejście od ul. Wita Stwosza. Na to wydarzenie obowiązywała opłata w wysokości 5 zł, a bilety były dostępne wyłącznie w kasach Panteonu bez wcześniejszych rezerwacji; organizator przewidział także wjazd windy dla osób z niepełnosprawnościami, kobiet w ciąży, rodzin z małymi dziećmi oraz seniorów. W marcu 2026 r. obiekt odwiedzały grupy szkolne, które uczestniczyły w warsztatach poświęconych regionalizmowi.
Dotychczasowa inwestycja w adaptację przestrzeni Panteonu pochodziła ze środków resortu kultury. Na ten cel MKiDN przekazało 29,1 mln zł dotacji celowej.
