Planetarium Śląskie w Chorzowie pełni funkcję głównego ośrodka popularyzacji astronomii w regionie. Obiekt założono na najwyższym wzniesieniu Parku Śląskiego, a od momentu otwarcia wyróżnia się rozbudowanym zapleczem projekcyjnym i obserwacyjnym.
Jak powstało Planetarium Śląskie?
Budowę planetarium rozpoczęto w 1953 roku z okazji Roku Kopernikowskiego. Obiekt wzniesiono na tzw. Górze Parkowej według projektu architekta Zbigniewa Solawy. Prace budowlane trwały do 1955 roku i doprowadziły do oficjalnego otwarcia 4 grudnia 1955 roku.
Jak wyglądały projektory i kopuła?
W latach 1955–2018 centralnym urządzeniem była duża maszyna projekcyjna wyprodukowana przez Zeiss w Jenie — nazywana często „planetarium” lub UPP (Universal Projection Planetarium). Projektor ważył ponad 2 tony, a wysokość przy ustawieniu pionowym sięgała około 5 m. System ten odtwarzał wygląd nieba z dowolnego miejsca i dowolnej pory.
Ekran projekcji stanowi największa w kraju kopuła o średnicy 23 metrów, a widownia mieściła 300 osób. W czasie remontu zainstalowano analogowy projektor Chiron III japońskiej firmy GoTo, który potrafi wyświetlić na niemal 800 m2 sferycznego ekranu około 100 milionów gwiazd. Dodatkowo system 10 cyfrowych rzutników SONY rozmieszczonych wokół kopuły umożliwia wyświetlanie ruchomych obrazów w rozdzielczości True 8K.
Jakie urządzenia znajdują się w zespole budynków?
W kompleksie planetarium działa obserwatorium astronomiczne wyposażone w największy w Polsce 30-centymetrowy refraktor. W otoczeniu budynków znajdują się kilkumetrowy zegar słoneczny, stacja klimatologiczna oraz stacja sejsmologiczna. W wyniku przebudowy z lat 2018–2022 obiekt przekształcono w Planetarium – Śląski Park Nauki; inwestycja objęła też budynek podziemny z miejscem na ekspozycje interaktywne.
Jakie teleskopy dodano w 2023 roku?
28 grudnia 2023 roku w obserwatorium oddano do użytku dwa nowe instrumenty: teleskop optyczny PlaneWave CDK700 ze zwierciadłem o średnicy 70 cm i ogniskowej 4,54 m oraz radioteleskop Primalucelab Spider 500A z czaszą o średnicy 5 m. Nowy teleskop optyczny zastąpił wysłużoną lunetę z 1955 roku i został wyposażony w kamerę astronomiczną oraz zestaw filtrów i okularów, co pozwala na prowadzenie badań naukowych i obserwacji także przy zanieczyszczeniu świetlnym.
Radioteleskop pracuje na długości fali 21 cm (1420 MHz) i służy do obserwacji Słońca, Księżyca oraz jasnych radioźródeł. Pozwala też na wyznaczanie rozkładu wodoru w ramionach spiralnych Drogi Mlecznej. Dzięki tym urządzeniom planetarium rozszerzyło zakres obserwacji o odległe galaktyki, mgławice i gromady gwiazd.
Czy wydano znaczki pocztowe z Planetarium?
Poczta Polska wydała znaczek z wizerunkiem Planetarium Śląskiego 15 września 1966 roku w serii "Turystyka" o nominale 1,55 zł; autorem projektu był Cz. Kaczmarczyk, ryt wykonał B. Brandt, a nakład wyniósł 102 020 100 sztuk. Kolejny znaczek z widokiem planetarium ukazał się 29 czerwca 2007 roku w serii "Miasta polskie" o nominale 3,55 zł; zaprojektowała go M. Żyła-Kwiatkowska, druk wykonano techniką rotograwiury na papierze fluorescencyjnym w nakładzie wielomilionowym.
Informacje praktyczne
- Adres: aleja Planetarium 4, 41-500 Chorzów — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: sob–nd 9:30–19:00, pn–pt 8:30–19:00
- Telefon: +48327450055
- Strona internetowa: planetarium.edu.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,7 (4 256 opinii)
