| Dane | |
|---|---|
| Pełne imię | Jan Franciszek Konrad Czartoryski |
| Imię zakonne | Michał |
| Urodzenie | 19 lutego 1897, Pełkinie |
| Śmierć | 6 września 1944, Warszawa |
| Rola | książę, dominikanin, kapłan, kapelan AK |
| Śluby zakonne | pierwsza profesja 25 IX 1928; śluby wieczyste 25 IX 1931 |
| Święcenia | 20 XII 1931 (Jarosław) |
| Beatyfikacja | 13 VI 1999 (Jan Paweł II) |
| Patronat | Patron Miasta Jarosławia (uchwała 11 VI 2005) |
Michał Czartoryski pochodził z rodziny książęcej i przez większość życia łączył pracę duszpasterską z działalnością społeczną. W czasie Powstania Warszawskiego służył jako kapelan AK; zginął, pozostając z najciężej rannymi w polowym szpitalu.
Pochodzenie i młodość
Urodził się 19 lutego 1897 w Pełkiniach jako szóste z dwunastu dzieci Jadwigi z Dzieduszyckich i księcia Witolda Leona Czartoryskiego. Ochrzczony został 3 marca 1897 w kolegiacie jarosławskiej. W dzieciństwie przeszedł ciężką szkarlatynę, która spowodowała ubytek słuchu w obu uszach i warunkowała jego niedosłuch przez całe życie. Początkową edukację otrzymał w domu; od 1910 uczył się w Polskim Ognisku Wychowawczo-Wiejskim w Starej Wsi, gdzie przyjmowano nowe metody wychowawcze i elementy pracy skautowej.
Służba wojskowa i studia
W latach I wojny światowej odbywał szkolenie wojskowe i w 1916 zdał maturę w trybie wojennym w Krakowie. Od 1918 wstąpił jako ochotnik do obrony Lwowa; pełnił funkcję sanitariusza i oficera ordynansowego w jednostkach związanych z I Brygadą Lwowską oraz 5. Dywizją Lwowską. W okresie 1919–1920 brał udział w działaniach wojennych i po wojnie został zweryfikowany jako podporucznik rezerwy artylerii. Studia na Politechnice Lwowskiej podejmował i przerywał z powodu służby wojskowej; ukończył je w 1926. W czasie studiów aktywnie działał w katolickich organizacjach akademickich, był współzałożycielem i pierwszym prezesem lwowskiego koła SKMA „Odrodzenie”.
Droga zakonna i posługa duszpasterska
W 1926 zapisał się do Wyższego Seminarium Archidiecezji Lwowskiej, a rok później wstąpił do dominikanów w Krakowie, wybierając imię św. Michała Archanioła. Pierwszą profesję złożył 25 września 1928, a śluby wieczyste 25 września 1931; święcenia kapłańskie przyjął 20 grudnia 1931 w Jarosławiu od biskupa pomocniczego Franciszka Bardy. Jako dominikanin prowadził formację nowicjuszy oraz opiekę nad studentami i tercjarzami; współpracował ze środowiskiem SKMA i organizował rekolekcje. W latach 1936–1937 nadzorował budowę konwentu i domu studiów prowincji na Służewie w Warszawie.
W czasie II wojny światowej przebywał głównie w Krakowie, gdzie pełnił rolę nieformalnego opiekuna zabytków klasztoru Świętej Trójcy. Znalazł na strychu XV-wieczny obraz Matki Bożej, który trafił do chóru zimowego.
Powstanie Warszawskie i męczeństwo
W kwietniu 1944 przybył z Krakowa do warszawskiego klasztoru na Służewie. 1 sierpnia 1944 udał się na Powiśle na wizytę lekarską; gdy wyznaczony kapelan nie dotarł, zgłosił się na ochotnika i został mianowany kapelanem oddziału. Spowiadał, udzielał absolucji, odprawiał msze w kościele św. Teresy oraz w piwnicach i bramach. Odwiedzał chorych w szpitalach polowych, prowadził pogrzeby i asystował przy ślubie.
Po kapitulacji Powiśla pozostał przy najciężej rannych w szpitalu w piwnicach budynku przy zbiegu Tamka i Smulikowskiego. Niemcy wtargnęli do szpitala, zażądali zdjęcia habitu; gdy odmówił, został rozstrzelany, a ciało spalone na pobliskiej barykadzie. W wyniku tej egzekucji zginęło kilkadziesiąt osób. Podczas powojennej ekshumacji jego ciała nie zidentyfikowano.
Beatyfikacja i upamiętnienie
Przygotowania do procesu beatyfikacyjnego kandydatów na męczenników II wojny światowej prowadzono od 1988. Publiczna sesja otwierająca proces miała miejsce 26 stycznia 1992 we włocławskiej katedrze, a akta w marcu 1994 przekazano do Rzymu. Dekret o męczeństwie 108 męczenników II wojny światowej promulgowano 26 marca 1999. Beatyfikacji dokonał Jan Paweł II 13 czerwca 1999 podczas Mszy św. na placu Piłsudskiego w Warszawie. Wspomnienie liturgiczne indywidualne przypada 6 września; 12 czerwca wspomina się go jako jednego z 108 Męczenników II wojny światowej.
Uchwałą Rady Miasta Jarosławia z 11 czerwca 2005 ustanowiono bł. Michała Czartoryskiego patronem miasta. Jego pamięć upamiętniono także w sakralnych miejscach: odnowiona w 2009 rodzinna kaplica w Żurawnie nosi jego wezwanie, w kościele św. Dominika na Służewie znajduje się ołtarzyk ku jego czci, a w Muzeum Powstania Warszawskiego jego postać uwzględniono na fresku przedstawiającym 108 błogosławionych męczenników.
