Muzeum Historii Katowic powstało ze społecznej inicjatywy gromadzenia pamiątek miejskich w latach 70. XX wieku i rozwinęło działalność wystawienniczą, badawczą i wydawniczą. Instytucja zajmuje się dokumentowaniem dziejów Katowic jako części dziedzictwa górnośląskiego i polskiego oraz prowadzi kilka tematycznych działów i filii na terenie miasta.
Jak powstało muzeum i jak się rozwijało?
Początki sięgają Izby Muzealnej zorganizowanej w 1972 roku przy Katowickim Towarzystwie Społeczno-Kulturalnym. Społeczna inicjatywa przekształciła się w Społeczne Muzeum Historii Katowic otwarte w 1976 roku. W 1981 roku placówka rozpoczęła działalność jako oddział Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu, a na początku lat 80. trwały prace nad usamodzielnieniem instytucji.
Na mocy decyzji miejskich muzeum uzyskało samodzielność w pierwszej połowie lat 80. i od tego czasu systematycznie rozwijało zbiory oraz działalność promuzealną. W latach 1981–2008 zrealizowano 260 wystaw i wydano 125 publikacji. W ostatnich latach muzeum przeprowadziło modernizację wystawy stałej, digitalizowało zbiory i pozyskiwało ważne nabytki kolekcjonerskie.
Co obejmują kolekcje i wystawy?
Zbiory muzeum obejmują materiały z zakresu historii miasta, sztuki współczesnej, etnografii i fotografii. Do cenniejszych obiektów zaliczają się 26 portretów Asymetrycznej Damy autorstwa Stanisława Ignacego Witkiewicza oraz kolekcje fotografii Józefa Dańdy i Anny Chojnackiej. W zasobach znajdują się także grafiki i akwarele Pawła Stellera, szkice i portrety Konrada Swinarskiego oraz porcelana i wyroby hutnicze z lokalnych fabryk.
Muzeum gromadzi ponadto obrazy twórców nieprofesjonalnych, w tym prace Ewalda Gawlika i Pawła Wróbla. W 2020 roku instytucja udostępniła w formie elektronicznej 4 tys. muzealiów, co rozszerzyło dostęp do kolekcji poza przestrzeń wystawienniczą.
Jak wygląda wystawa stała "Z dziejów Katowic"?
Wystawa stała przedstawia dzieje miasta od najdawniejszych czasów po współczesność i omawia także przeszłość poszczególnych dzielnic, które wcześniej funkcjonowały jako oddzielne osady. Ekspozycja ma trzy poziomy narracji i dostępna jest w języku polskim i angielskim. Jej pierwsza część zajmuje cztery sale o łącznej powierzchni 125 m² i ma formę interaktywną; narratorem tej części jest Dariusz Basiński.
Druga część pokazuje historię miasta od nadania praw miejskich w 1865 roku i prezentowana jest w sześciu salach. Całej wystawie towarzyszy około 500 eksponatów, pocztówek, zdjęć archiwalnych i filmów.
Gdzie działają oddziały i które obiekty są pod opieką muzeum?
Dział Etnologii Miasta został umieszczony w budynku dawnej pralni i magla na osiedlu patronackim Nikiszowiec. W miejscu tym od lat 90. funkcjonowała Galeria "Magiel"; obiekt stał się filią muzeum w pierwszej dekadzie XXI wieku, przeszedł remont z dofinansowaniem unijnym i po adaptacji został otwarty ponownie w 2011 roku. Ostatnia stała ekspozycja Działu Etnologii została udostępniona w 2013 roku.
Dział Teatralno-Filmowy mieści się w mieszkaniu, w którym przez ponad 30 lat pracowali artyści Barbara i Stanisław Ptakowie. Mieszkanie przekazano muzeum w 2010 roku; w listopadzie 2011 roku otwarto stałą ekspozycję poświęconą Barbary i Stanisławy Ptakom, a w styczniu 2013 roku udostępniono przestrzeń wystaw czasowych pod nazwą Galeria pod 11.
Muzeum opiekuje się także drewnianym kościołem św. Michała Archanioła sprowadzonym z Syryni, pochodzącym prawdopodobnie z około 1510 roku, który zachowuje funkcje sakralne. W zespole kościelnym zachowały się oryginalne polichromie, gotycka kropielnica, XVI-wieczna rzeźba Matki Boskiej z Dzieciątkiem oraz barokowa ambona. Obiekt znalazł się pod opieką muzeum po przekształceniach administracyjnych w drugiej połowie XX wieku; w 2009 roku na dziedzińcu odsłonięto lapidarium z zabytkowymi obiektami kamiennymi.
W czerwcu 2026 roku miasto pozyskało dla muzeum kolekcję 38 obrazów Witkacego, kupioną od prywatnych kolekcjonerów za kwotę 8 mln zł.
Informacje praktyczne
- Adres: Szafranka 9, 40-025 Katowice — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: nd 11:00–15:00, wt–pt 10:00–18:00, sob 10:00–16:00
- Telefon: +48322561810
- Strona internetowa: mhk.katowice.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,7 (1 009 opinii)
