Przewodnik dla świadków powstał w ramach kampanii „STOP Znieczulicy: Wyloguj Obojętność” i ma pomóc osobom, które obserwują przemoc, hejt lub kryzys psychiczny — zarówno offline, jak i online. Materiał opracowali socjologowie Fundacji we współpracy z psychoterapeutką Anną Zielenkiewicz. Premiera publikacji zaplanowana jest na wrzesień 2026, przed Ogólnopolskim Tygodniem Edukacji w Pałacu Kultury i Nauki w Warszawie.
Czym jest zasada 4 Z?
Przewodnik uczy reagowania krok po kroku według zasady 4 Z. Pierwszy krok to Zauważyć — zwrócenie uwagi na zmianę zachowania lub sygnały, że ktoś sobie nie radzi. Drugi krok to Zapytać — spokojne, bezosobowe pytanie typu „Jak się czujesz?”, które sygnalizuje obecność i zainteresowanie. Trzeci krok to Zaakceptować — przyjęcie emocji bez oceniania i udzielanie wsparcia emocjonalnego. Czwarty krok to Zareagować — zostać przy osobie, wysłuchać i pomóc znaleźć profesjonalne wsparcie; gdy istnieje bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia, należy wezwać pomoc pod numerem 112.
Jak rozpoznać sygnały kryzysu?
Ekspertka kampanii, Anna Zielenkiewicz, wymienia sygnały, które mogą świadczyć o kryzysie: wycofanie z relacji, izolowanie się, gwałtowne zmiany nastroju, problemy ze snem lub nagłe odstępstwo od dotychczasowego funkcjonowania. Szczególną uwagę należy zwrócić na wypowiedzi o beznadziei, poczuciu bycia ciężarem dla innych czy pożegnalne gesty — rozdawanie cennych rzeczy, żegnanie się z bliskimi lub porządkowanie spraw. W sieci sygnałem ostrzegawczym są wpisy sugerujące autoagresję, pożegnalne treści lub nagłe znikanie z profili społecznościowych.
Jak reagować w internecie?
Przewodnik podkreśla, że reakcja online nie musi być konfrontacją z autorem hejtu. Skuteczne opcje to prywatna wiadomość do osoby doświadczającej przemocy, komentarz wyrażający wsparcie lub zgłoszenie obraźliwych treści administratorom serwisu. Autorzy poradnika odradzają odpowiadanie agresją na agresję i powielanie hejtu, ponieważ to zwiększa skalę szkody. W sytuacji wpisów sugerujących myśli samobójcze rekomendowane jest nawiązanie kontaktu, zachęta do profesjonalnego wsparcia i — przy realnym zagrożeniu — powiadomienie służb lub zaufanej osoby dorosłej; nie należy obiecywać zachowania takiej informacji w tajemnicy.
Gdzie znaleźć pomoc i jakie są praktyczne kroki?
Przewodnik ma przypominać, że świadek nie musi być terapeutą. Rolą obserwatora jest towarzyszyć, wysłuchać i pomóc zrobić pierwszy krok do wsparcia specjalistycznego. Fundacja udostępni publikację bezpłatnie na stronie kampanii: stop-znieczulicy.pl. Przydatne numery telefonów wsparcia podane w materiale to m.in.:
- 800 70 2222 — Centrum Wsparcia dla osób w kryzysie psychicznym (całodobowo, bezpłatnie)
- 116 123 — Telefon zaufania dla osób dorosłych w kryzysie emocjonalnym
- 116 111 — Telefon zaufania dla dzieci i młodzieży (Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę)
- 800 100 100 — Telefon dla rodziców i nauczycieli (m.in. cyberprzemoc)
- 800 120 002 — „Niebieska Linia” dla osób doświadczających przemocy w rodzinie
- 800 108 108 — Linia wsparcia po stracie bliskich (Fundacja Nagle Sami)
- 112 — numer alarmowy w przypadku bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia
Fundacja prowadzi także moduł „Podziel się swoją historią” — moderowaną i anonimową przestrzeń na stronie kampanii, gdzie publikowane doświadczenia świadków i osób pokrzywdzonych służą nauce reagowania i analizie barier bierności. Moduł ma charakter dobrowolny i gwarantuje anonimowość autorów.
Ogólnopolski Tydzień Edukacji zaplanowano na 14–20 września 2026 w Pałacu Kultury i Nauki w Warszawie; program obejmuje wykłady i warsztaty dla szkół (14–18 września) oraz otwarty weekend edukacyjny (19–20 września) z zajęciami poświęconymi m.in. rozpoznawaniu cyberprzemocy, ochronie prywatności i bezpiecznemu reagowaniu w sieci. Premiera przewodnika zaplanowana jest na wrzesień 2026.
