Śląskie Centrum Wolności i Solidarności to placówka poświęcona historii ruchu „Solidarność” i wydarzeniom związanym ze stanem wojennym na terenie Górnego Śląska. Centrum prowadzi muzeum oraz działalność wystawienniczą, archiwalną i edukacyjną. Instytucja działa w porozumieniu z samorządem województwa śląskiego i miastem Katowice.
Historia
Centrum powstało jako inicjatywa Społecznego Komitetu Pamięci Górników KWK "Wujek". Sejmik Województwa Śląskiego podjął uchwałę intencyjną o jego utworzeniu 12 września 2011, a umowę o wspólnym prowadzeniu zawarto 16 grudnia 2011. 19 lutego 2011 Sejmik przyjął uchwałę nadającą placówce statut. Placówka kontynuuje działania upamiętniające wydarzenia związane z pacyfikacją kopalni Wujek z grudnia 1981 roku.
W 2024 roku centrum otrzymało Nagrodę im. Wojciecha Korfantego, przyznawaną przez Związek Górnośląski. 27 czerwca 2026 roku otwarto nową część placówki nazwaną Centrum Dziewięciu z Wujka. Rozbudowa polegała na adaptacji obiektów, w których pierwotnie działała straż pożarna i oddział instalacyjny.
Czym się zajmuje?
Zgodnie ze statutem placówka zachowuje i upowszechnia wiedzę o historii NSZZ „Solidarność” na Górnym Śląsku oraz o okresie stanu wojennego w latach 1981–1983. Centrum dokumentuje także działalność organizacji opozycyjnych i wydarzenia z okresu panowania ustroju komunistycznego na Górnym Śląsku w latach 1945–1989.
Do form działalności należą prowadzenie muzeum i wystawy stałej, działalność dokumentacyjno-archiwistyczna, edukacyjna, naukowo-badawcza oraz wydawnicza. Centrum opiekuje się pomnikiem poległych górników KWK "Wujek" i organizuje konkursy, konferencje naukowe, wystawy czasowe oraz wydarzenia kulturalne.
Bieg Niepodległości im. Dziewięciu z "Wujka"?
Bieg zainicjowano w 2013 roku z myślą o młodzieży szkolnej z województwa śląskiego. Każda dziewięcioosobowa reprezentacja klasowa wybierała patrona spośród górników poległych 16 grudnia 1981 roku, a uczestnicy nosili koszulki z jego wizerunkiem. W 2018 roku, we współpracy z firmą Jafi Sport, wydarzenie zyskało charakter ogólnopolski i zostało otwarte dla dorosłych biegaczy.
Zawody odbywają się corocznie w rejonie parku Kościuszki w Brynowie. W 2020 roku bieg odwołano z powodu pandemii, a w 2021 przeprowadzono go w formie symbolicznej. Przed samym biegiem odbywa się oficjalna część rocznicowa z udziałem przedstawicieli władz, związków zawodowych, środowisk górniczych, służb mundurowych, szkół oraz instytucji kulturalnych.
Impreza rozgrywana jest na trzech dystansach: 200 metrów dla dzieci do 8 lat, 400 metrów dla dzieci i młodzieży od 8 roku życia oraz 10 kilometrów dla uczestników powyżej 16 lat. Trasa prowadzi od pomnika poległych górników KWK "Wujek" przez ulice Dziewięciu z "Wujka", Ligocką, Mikołowską, park Kościuszki, dalej ulicami Kościuszki, Kochanowskiego, św. Jana, przez Rynek i aleję Korfantego aż do parku Powstańców Śląskich. Po okrążeniu trasy zawodnicy wracają pod pomnik, gdzie znajduje się meta.
Nowe przestrzenie i wyposażenie
W ramach rozbudowy utworzono sale konferencyjne, przestrzeń przeznaczoną na wystawy czasowe, studio nagrań oraz bibliotekę z archiwum. Prace adaptacyjne objęły zabudowania pierwotnie użytkowane przez straż pożarną i oddział instalacyjny.
Podsumowanie
- Instytucja kultury województwa śląskiego prowadzona we współpracy z miastem Katowice.
- Placówka dokumentuje historię NSZZ „Solidarność” i okres stanu wojennego (1981–1983).
- Centrum prowadzi muzeum, wystawę stałą, działania archiwalne, edukacyjne i wydawnicze.
- Bieg Niepodległości im. Dziewięciu z "Wujka" odbywa się na dystansach 200 m, 400 m i 10 km.
- W 2026 otwarto Centrum Dziewięciu z Wujka z salami konferencyjnymi, studiem nagrań i biblioteką z archiwum.
Informacje praktyczne
- Adres: Wincentego Pola 38, 40-596 Katowice — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: wt, cz 10:00–18:00, śr, pt–sob 9:00–16:00
- Telefon: +48324387966
- Strona internetowa: scwis.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,9 (1 368 opinii)
