| Podstawowe dane | |
|---|---|
| Imię i nazwisko | Anton Jadasch (Antoni Jadasz) |
| Urodzony | 25 maja 1888, Krapkowice |
| Zmarł | 17 maja 1964, Berlin |
| Zawód / rola | Działacz polityczny, lider komunistyczny |
| Funkcje i działalność | |
| 1918–1920 | Lider Związku Spartakusa na Górnym Śląsku (przekształconego w KPOS) |
| 1920–1922 | Współzałożyciel i przewodniczący Komunistycznej Partii Górnego Śląska (KPGŚ-KPOS) |
| 1922–1933 | Lider KPD w Prowincji Górnośląskiej |
| 1924–1933 | Deputowany do Reichstagu |
| do 1928 | Radny miejski w Gliwicach |
| Czasy nazistowskie i powojenne | |
| Okres III Rzeszy | Aresztowany, kilkakrotnie osadzany w obozach koncentracyjnych; pracował jako górnik i w tartaku |
| Po 1945 | Członek KPD, od 1946 w SED; krótko burmistrz Berlina-Wittenau; sekretarz generalny Vereinigung der gegenseitigen Bauernhilfe; deputowany landtagu Brandenburgii |
| Odznaczenia | |
| Ordery | Order Sztandaru Pracy; Order Zasług dla Ojczyzny |
Anton Jadasch działał wśród górnośląskich środowisk komunistycznych w kluczowym okresie po I wojnie światowej. Był jedną z osób, które organizowały i kierowały lokalnymi strukturami komunistycznymi, a później reprezentował te środowiska w strukturach niemieckich.
Życiorys i początki działalności
Urodził się w Krapkowicach i wywodził się z rodziny o poglądach polskich. Pod koniec I wojny światowej mieszkał w Lipinach koło Świętochłowic, gdzie należał do czołowych działaczy lokalnego Związku Spartakusa. Tamtejsza organizacja liczyła około 25 tys. członków i wkrótce uległa przemianom związanym z rozwojem niemieckiego ruchu komunistycznego.
Jak rozwijała się jego działalność na Górnym Śląsku?
Jadasch współuczestniczył w przekształceniu miejscowego Spartakusbundu w Komunistische Partei Oberschlesiens (KPOS). W 1920 roku zainicjował i objął przewodnictwo w połączeniu różnych lewicowych ugrupowań, co doprowadziło do powstania Komunistycznej Partii Górnego Śląska (KPGŚ-KPOS) z siedzibą w Gliwicach. Partia ta nie weszła w skład KPD ani KPRP, utrzymywała jednak ścisłe kontakty ideologiczne z komunistami w Niemczech i w Polsce.
KPGŚ wysuwała projekt utworzenia Górnośląskiej Republiki Rad i próbowała zdobyć wpływy poprzez kontakt z powstańczymi oddziałami formowanymi przez Polską Organizację Wojskową Górnego Śląska. Jadasch sprzeciwiał się plebiscytowi i nawoływał do jego bojkotu. Mimo tych działań partia miała na religijnym regionie ograniczone poparcie i nie zdołała osiągnąć większych wpływów.
Działalność w Reichstagu i po podziale plebiscytowym
Po podziale terytorium plebiscytowego w 1922 roku część KPGŚ na terenie niemieckiej Prowincji Górnośląskiej przyłączyła się do KPD. Jadasch objął wtedy przywództwo KPD w tej prowincji i przyjął niemiecką tożsamość narodową. Od maja 1924 roku do 1933 roku pełnił funkcję deputowanego do Reichstagu oraz do 1928 roku był radnym miejskim w Gliwicach.
Co stało się z nim w czasie nazizmu i po wojnie?
Podczas dojścia nazistów do władzy Jadasch przebywał w Gdańsku, gdzie został aresztowany i przekazany władzom niemieckim. Kilkakrotnie krótko osadzano go w obozach koncentracyjnych. Po zwolnieniu pracował jako górnik i w tartaku.
Po 1945 roku kontynuował działalność polityczną. Najpierw pozostał w KPD, a od 1946 roku działał w Socjalistycznej Partii Jedności Niemiec (SED). Krótko pełnił funkcję burmistrza Berlina-Wittenau. W 1946 roku został sekretarzem generalnym organizacji Vereinigung der gegenseitigen Bauernhilfe i był deputowanym do landtagu Brandenburgii. Jego znaczenie polityczne z czasem zmalało. W 1954 roku kandydował do parlamentu Berlina i pełnił funkcję honorowego prezesa związków zawodowych. Zmarł 17 maja 1964 w Berlinie.
